ARAÇ DIŞI TRAFİK KAZASI
- 30 Eyl 2025
- 2 dakikada okunur
Araç dışı trafik kazaları (ADT kazaları), motorlu araç dışında kalan yayalar, bisikletliler, motosiklet dışında tekerlekli araç kullanıcıları (ör. skuter, paten) veya durakta bekleyen kişilerin trafik kazası sonucu yaralanmasını ifade eder. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, trafik kazalarına bağlı ölümlerin %22’si yayaları kapsamaktadır. Bu kazalar, genellikle yüksek kinetik enerji transferi ve ani travmatik etki nedeniyle çoklu sistem yaralanmalarına yol açar. Acil serviste, ADT kazaları çoğu zaman “çoklu travma” yaklaşımı gerektirir. Olayın mekanizması, çarpma hızı, temas noktası ve fırlama mesafesi gibi bilgiler, yaralanma şiddeti hakkında öngörü sağlar.
Yaş grubu: Çocuklar (5–14 yaş) ve yaşlılar (65+), refleks ve çevresel farkındalık düşüklüğü nedeniyle risklidir.
Hız faktörü: Araç hızının 50 km/s’nin üzerinde olması mortaliteyi kat kat artırır.
Çarpma tipi: Önden çarpma, yan çarpma, sürüklenme ve aracın üzerinden geçmesi farklı yaralanma paternleri oluşturur.
Şehir içi vs şehir dışı: Şehir içi kazalarda araç hızı nispeten düşük olsa da yayaların korunmasız olması ciddi yaralanma riskini korur.
Patofizyoloji ve Yaralanma Mekanizmaları
ADT kazalarında yaralanma mekanizması çoğunlukla 3 fazlı travma modeli ile açıklanır:
Birincil etki: Araç çarpma anında vücuda enerji transfer eder (özellikle alt ekstremite kırıkları, pelvik yaralanma).
İkincil etki: Yayanın yere düşmesi sonucu baş, omurga ve üst ekstremite yaralanmaları.
Üçüncül etki: Sürüklenme veya ikinci bir aracın çarpması ile ek yaralanmalar.
Yaygın yaralanmalar:
Kafa travması (subdural hematom, epidural hematom, kontüzyon)Servikal omurga fraktürleriPelvik kırıklarUzuv amputasyonlarıToraks travması (hemotoraks, pnömotoraks)Abdominal yaralanmalar (dalak/karaciğer laserasyonu)
Acil Servis Yaklaşımı
ADT kazaları Travma ABCDE protokolü çerçevesinde yönetilir:
A – Airway (Havayolu)
Servikal omurga korunarak havayolu açıklığı sağlanır.Gerekirse entübasyon (özellikle Glasgow Koma Skalası ≤8).
B – Breathing (Solunum)
Oksijen satürasyonu takibiPnömotoraks, hemotoraks için göğüs tüpü endikasyonuSolunum sıkıntısı varsa hızlı değerlendirme (FAST, toraks grafisi)
C – Circulation (Dolaşım)
İki geniş damar yoluHipovolemik şok yönetimi (kristalloid + gerekirse kan ürünleri)Pelvik bandaj uygulanması
D – Disability (Nörolojik Durum)
GKS değerlendirmesiPupilla muayenesi
E – Exposure (Maruziyet)
Tüm vücut muayenesiHipotermiden korunma
Tanısal Yaklaşım
Görüntüleme:Travma protokolü BT (baş, boyun, toraks, abdomen, pelvis)FAST ultrason
Laboratuvar: Tam kan sayımı, biyokimya, koagülasyon, Kan grubu ve cross-match
6. Tedavi ve Acil Yönetim
Cerrahi endikasyonlar: Dalak laserasyonu, karaciğer rüptürü, büyük damar yaralanması
Ortopedik müdahaleler: Açık kırıkların debridmanı, eksternal fiksasyon
Yoğun bakım yatışı: Multitravma hastalarının çoğu
EĞİTİM ÖNERİLERİ
AİLE HEKİMLİĞİ EĞİTİMİ
Aile hekimleri, aile hekimliği asistan doktorları ve acilde asm'de çalışan doktorlar, dhy'ye hazırlananlar için faydalı olacak birçok pratik bilgi ve dikkat edilmesi gereken konuya değinilen 8 derslik eğitim.
Toplam Süre: 519 dakika
Video Sayısı: 10
Erişim Süresi: 60 gün
EBOOKLARA GÖZ ATIN:
Yorumlar