ACİLDE PSİKİYATRİK SANILAN 7 ORGANİK HASTALIK
- 7 May
- 2 dakikada okunur
“Panik atak”, “anksiyete”, “psikolojik” demeden önce gerçekten organik nedeni dışladın mı?
Acil serviste ajitasyon, çarpıntı, huzursuzluk, nefes darlığı ya da “garip davranışlar” ile gelen hastaların önemli bir kısmı ilk bakışta psikiyatrik gibi görünebilir. Ama bazen sorun zihin değil; şeker, oksijen, ritim, hormon, enfeksiyon ya da toksinlerdir.
En kritik kural:
AJİTASYON TANISI KOYMADAN ÖNCE HAYATİ METABOLİK NEDENLERİ DIŞLA
1) HİPOGLİSEMİ
“Anksiyete” sandığın şey beyin açlığı olabilir.
Nasıl gelir?
Terleme
Çarpıntı
Titreme
Ajitasyon
Konfüzyon
Agresyon
Nöbet
En sık hata:
Psikojenik sanmak
Oysa:
Parmak ucu glukoz birkaç saniyede tanı koydurabilir
Pearl:
“Davranış değişikliğinde ilk psikiyatri değil, glukometre.”
2) HİPOKSİ
Oksijensiz beyin huzursuz olabilir.
Düşün:
Astım
PE
Pnömoni
KOAH
Sessiz hipoksi
Belirti:
Ajitasyon
Konfüzyon
Taşikardi
Takipne
Kritik:
Normal konuşuyor diye oksijenasyonu normal sanma
3) SVT / TAŞİARİTMİLER
“Panik oldum” diyen hasta aslında ritimde olabilir.
Belirti:
Ani başlayan çarpıntı
Göğüs sıkışması
Baş dönmesi
Huzursuzluk
Hata:
EKG çekmeden anksiyete demek
Pearl:
Panik atak tanısı çoğu zaman EKG’den sonra güvenlidir.
4) HİPERTİROİDİ / TİROTOKSİKOZ
“Kaygılı kişilik” değil, hormon fırtınası olabilir.
Bulgular:
Tremor
Taşikardi
Isı intoleransı
Kilo kaybı
Anksiyete
İshal
Düşün:
AF + ajitasyon + sıcak hasta
5) DKA (Diyabetik Ketoasidoz)
Hızlı nefes alan “panik” hasta aslında asidotik olabilir.
İpucu:
Kussmaul
Bulantı-kusma
Karın ağrısı
Dehidratasyon
Aseton kokusu
Pearl:
Diyabetik hastada taşipne = önce DKA
6) KARBONMONOKSİT (CO)
“Grip oldum”, “anksiyetem tuttu” sanılır.
Düşün:
Kış
Soba/şofben
Aynı evde birden fazla kişi semptomatik
Baş ağrısı + halsizlik + bulantı
Kritik:
Pulseoksimetre normal olabilir
Pearl:
“Sat normal diye CO dışlanmaz.”
7) SEPSİS
Özellikle yaşlıda “deliryum” ilk belirti olabilir.
Belirti:
Yeni konfüzyon
Ajitasyon
Halsizlik
Ateş olmayabilir
Hipotansiyon geç olabilir
Hata:
“Demans/psikiyatrik” deyip enfeksiyonu kaçırmak
Pearl:
Yaşlıda ani mental değişiklik = enfeksiyon dışlanana kadar organik
ACİLDE “PSİKİYATRİK GİBİ” GELEN HASTADA MİNİMUM ORGANİK TARAMA
Refleks kontrol:
1) Glukoz
2) Satürasyon
3) EKG
4) Ateş
5) Kan gazı
6) Elektrolit
7) İlaç/toksin öyküsü
KIRMIZI BAYRAKLAR
Ani başlangıç
Yeni yaşlı hasta
Bilinç dalgalanması
Vital değişkenlik
Travma
Diyabet
Çoklu ilaç
Nörolojik bulgu
EN SIK YAPILAN HATA
Genç + çarpıntı = panik
Yaşlı + konfüzyon = psikiyatri
Oysa:
Organik neden dışlanmadan psikiyatrik etiket risklidir.
AKILDA KALICI CÜMLE
“Ajitasyon tanısı koymadan önce glukoz, gaz ve EKG gör.”
SON SÖZ
Acilde en tehlikeli hata yanlış tedavi değil, yanlış kategoriye koymaktır.Psikiyatrik görünen birçok hasta aslında metabolik, toksik veya kardiyovasküler kriz yaşıyor olabilir.
Çünkü:
Ajitasyon bazen duygu değil, fizyolojidir.
DİKKAT
“Önce metabolik nedeni dışla, sonra psikiyatri düşün.”
EĞİTİM ÖNERİLERİ
AİLE HEKİMLİĞİ EĞİTİMİ
Aile hekimleri, aile hekimliği asistan doktorları ve acilde asm'de çalışan doktorlar, dhy'ye hazırlananlar için faydalı olacak birçok pratik bilgi ve dikkat edilmesi gereken konuya değinilen 8 derslik eğitim.
Toplam Süre: 519 dakika
Video Sayısı: 10
Erişim Süresi: 60 gün
EBOOKLARA GÖZ ATIN:
Yorumlar